Dagaalka Calmiskaad iyo Abaarta: Tobannaan kun oo qoys oo nolol adag galay

Puntland, (Dawan) – In ka badan sanad oo uu socday dagaala buuraleyda Calmiskaad ee Puntland, saameynta dagaalka oo ay weheliso abaarta sii xoogeysaneysa ayaa ku riixday tobannaan kun oo qoys inay ka barakacaan guryahoodii, iyagoo wajahaya nolol adag oo ay ku yar yihiin biyaha, cuntada, hoy iyo adeegyo caafimaad.

Wareysi fogaan-arag ah oo uu siiyay Dawan , Madaxa Isgaarsiinta Hay’adda Laanqeyrta Cas (ICRC) ee Garoowe, Cabdiraxmaan Cabdullaahi, ayaa sheegay in colaadda Calmiskaad ay noqotay sababta ugu weyn ee barakaca gobolka Bari, iyadoo abaartu ay hadda sii xoojisay dhibaatadii hore u jirtay.

“Dad badan oo aan horey u barakicin, kana fogaa colaadaha hubeysan, ayaa hadda ku khasbanaaday inay ka cararaan deegaanadoodii, iyagoo galay nolol aysan horey u arag,” ayuu yiri.

Sida uu xusay Cabdiraxmaan, xogaha bini’aadantinimo waxay muujinayaan in sannadkii 2025 colaadaha ay ahaayeen sababta koowaad ee barakaca gudaha, halka abaarta lagu dhawaaqay bishii November ay si weyn u kordhisay nuglaanta dadka. Qiimaha biyaha oo si degdeg ah u kacay – meelaha qaarkoodna ay gaartay ilaa 5 doollar halkii fuusto – ayaa noqday caqabadda ugu daran ee qoysaska barakacay.

Gobolka Bari, oo ah dhul buuraley ah, helitaanka biyaha iyo gaarista tuulooyin badan ayaa ah mid aad u adag, taasoo sii xumeysay xaaladda dadka kasoo barakacay Calmiskaad kuna sugan Boosaaso, Carmo iyo in ka badan 30 tuulo oo miyiga ah.

“Gobolka Bari waa dhul buuraley ah, marka abaartu timaado helitaanka biyaha waxay noqdaan caqabadda ugu daran, qiimaha biyahna si degdeg ah ayay u kacaa,” ayuu sheegay.

Warbixinta ICRC waxay soo bandhigtay sheekooyin murugo leh, oo ay ka mid tahay hooyo 70 jir ah oo markii ugu horreysay nolosheeda barakacday, kadib markii ay ka tagtay guri dhagax ah, beer iyo barkado ay ku tiirsaneyd nolosheeda. Maanta, waxay ku nooshahay dhul baadiye ah oo ay ku adag tahay helitaanka biyo, daryeel caafimaad iyo nolol dhaqaale.

“Qoysaska aan la kulannay waxaa ka mid ah hooyo 70 jir ah oo aan waligeed barakicin, balse maanta ku nool dhul baadiye ah, oo ay ka maqan yihiin biyo, daryeel caafimaad iyo nolol dhaqaale,” ayuu yiri.

Hay’adda laanqeyrta Cas (ICRC), ee Soomaaliya ka shaqeyneysay tan iyo 1970-meeyadii, ayaa sanadkii la soo dhaafay xoojisay howlaheeda gobolka Bari, iyadoo diiradda saartay:

Caafimaadka: Taageero la siiyay Wasaaradda Caafimaadka Puntland, oo ay ku jiraan xirmooyin qalliinka ah oo loogu talagalay 485 qof, iyo dhismaha xarun caafimaad oo hooyada iyo dhallaanka ah oo laga hirgeliyay Iskushuban, taasoo sanadkii hore u adeegtay in ka badan 7,000 oo qof.
Nolosha iyo Kaashka: In ka badan 10,000 qoys oo barakacayaal ah ayaa helay lacag kaash ah si ay ugu adeegsadaan hoy, cunto, biyo iyo baahiyo nololeed oo degdeg ah.
Biyaha: Dayactir iyo horumarin lagu sameeyay nidaamyada biyaha, gaar ahaan magaalada Oofin, taasoo lagu qiyaasay inay si joogto ah uga faa’iideysan doonaan ilaa 54,000 oo qof, oo ay ku jiraan barakacayaasha Calmiskaad.

“Sanadkii la soo dhaafay, waxaan xoogga saarnay taageerada caafimaadka, gaar ahaan dhaawacyada dagaalka, hooyada iyo dhallaanka, maadaama ay yihiin kuwa ugu nugul barakaca,” ayuu yiri. “Waxaan ka dhisnay xarun caafimaad Iskushuban, taasoo sanadkii hore adeegyo siisay in ka badan 7,000 oo qof, “In ka badan 10,000 qoys ayaan siinay taageero kaash ah si ay ugu daboolaan hoy, cunto, biyo iyo baahiyo nololeed oo degdeg ah,” ayuu raaciyay.

Inkasta oo caqabado amni iyo juqraafi ay jiraan, hadana ICRC ayaa sheegtay inay si dhow ula shaqeyso Ururka Bisha Cas ee Soomaaliyeed, si loo gaaro dadka u baahan gargaarka, iyadoo ilaalineysa dhexdhexaadnimadeeda bini’aadantinimo.

Cabdiraxmaan Cabdullaahi ayaa ku baaqay in si degdeg ah loo kordhiyo taageerada bini’aadantinimo, isagoo ka digay in isku-darka colaadda, abaarta iyo hoos u dhaca maalgelinta gargaarka caalamiga ah ay xaaladda ka dhigi karto mid aad u sii daran.

“Colaaddu weli way socotaa, abaartuna way bilaabatay, halka gargaarkuna hoos u dhacayo. Haddii aan si degdeg ah wax looga qaban, nolosha kumannaan qoys oo reer Bari ah way sii adkaan doontaa,” ayuu digniin ahaan u yiri.

Warbixinta ICRC waxay muujineysaa sawir cad oo ah in colaadda Calmiskaad aysan ahayn oo kaliya dhibaato amni, balse ay noqotay musiibo bini’aadantinimo oo isku darsatay dagaal, abaar iyo barakac baahsan taas oo u baahan jawaab degdeg ah iyo feejignaan caalami ah.