Dhinacyada Wadahadalka Villa Soomaaliya: Labo mise Saddex

Muqdisho (Dawan)- Doodda hannaanka doorashada Soomaaliya waxay mar kale timid isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo saddex aragtiyood oo si cad isugu khilaafsan ay maanta isku hor fadhiyaan Villa Soomaaliya.

Inkastoo kulamo gaar ah ay yeesheen Madaxweynaha Dowladda Federaalka iyo Madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland, natiijada keliya ee la xaqiijiyey ilaa hadda waa in wadahadalladu ka dhacayaan Villa Soomaaliya, taas oo diraysa farriin bisayl siyaasadeed ah iyo yareynta faragelinta saaxiibada caalamiga ah. Haddana su’aasha weyn ayaa ah: maxay wadaxaajoodyadani dhab ahaan ka beddelayaan isku dheellitirka siyaasadeed?

Halka ay Qolo walba Ka Taagan Tahay Hannaanka Doorashada?

1. Puntland iyo Jubaland (Siciid Deni & Axmed Madoobe)

Madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland Siciid Cabdullaahi Deni iyo Axmed Maxamed Islaam (Madoobe) waxay si cad u rabaan in lagu laabto habraacii doorashada 2022. Taas micnaheedu waa:

Ergooyin qabaa’il matala oo soo xula Xildhibaannada Golaha Shacabka.
Guddi doorasho oo dowlad-goboleedku leeyahay oo maamula habraaca.
Xildhibaanada dowlad-goboleedka oo soo doorta Senatarada Federaalka.

Habkani wuxuu si buuxda u suurtagelinayaa in labada maamul ay si weyn u saameeyaan soo bixista ku dhowaad 100 xildhibaan iyo senatar, taas oo siinaysa awood istiraatiiji ah marka la gaaro doorashada heer federaal.

2. Dowladda Federaalka (Xasan Sheekh Maxamuud)

Madaxweynaha Dowladda Federaalka, Xasan Sheekh Maxamuud, oo ay u harsan tahay muddo kooban, wuxuu ku adkeysanayaa:

Doorasho aan deegaameysneyn, liis furan oo Qof iyo Cod lagu soo doorto Xildhibaannada.
Xildhibaannada iyo senatorrada oo doorta madaxweynaha Federaalka.
Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka oo hoggaamiya geeddi-socodka.

Arrintan waa hannaan uu Madaxweyne Xasan hore ugala heshiiyey qaar ka mid ah mucaaradka, isla markaana guddigu durba ku hawlan yahay diyaarintiisa. Si kastaba, hirgelintiisu waxay u baahan tahay heshiisyo siyaasadeed oo waaweyn iyo oggolaanshaha dowlad-goboleedyada.

3. Mucaaradka Muqdisho (Madasha Samata-bixinta)

Garabka saddexaad waa mucaaradka fadhigoodu yahay Muqdisho, kuwaas oo aan xil ka haynin dowladda. Iyagu:

Way diiddan yihiin Qof iyo Cod uu Madaxweyne Xasan riixayo,
Sidoo kale kama helaan habkii 2022 oo awoodda badan siiyey dowlad-goboleedyada.

Waxay ku doodaan nooc cusub oo doorasho ah oo awood ahaan dheellitiraya iyaga iyo mas’uuliyiinta xilalka haya, inkastoo ilaa hadda aan si faahfaahsan loo qeexin qaabkaas.

Maxaa Ka Dhici Kara Villa Soomaaliya?

Wadahadalladu ma aha laba dhinac oo keliya: Inkasta oo loo sawiro Madasha Mustaqbalka iyo Dowladda Federaalka, dhab ahaan waxaa jira saddex garab: Dowladda Federaalka, Puntland & Jubaland, iyo Mucaaradka Muqdisho. Meeshan waxaa ku tartamaya musharraxiin xukun doon ah, mid walbana wuxuu taageerayaa hannaanka doorasho ee uu u arko kan ugu fudud ee uu ku soo bixi karo.

Deni & Madoobe vs Xasan Sheekh: Wareegga hore, wadaxaajoodyada ugu culus waxay u badan tahay inay dhex maraan Deni iyo Madoobe oo isku saf ah, iyo Madaxweyne Xasan oo daraf kale taagan maadaama ay yihiin dhinacyada si toos ah u maamula dhulka iyo hannaanka doorashada.

Xisaabta kuraasta: Haddii lagu heshiiyo rabitaanka Puntland iyo Jubaland, Madaxweyne Xasan wuxuu ku tiirsanaanayaa taageero ka iman karta Muqdisho, Galmudug, Hirshabeelle, iyo Koonfur Galbeed oo wada gaari kara ilaa 230 xildhibaan. Dhanka kale, Deni iyo Madoobe waxay gacanta ku hayaan ku dhowaad 99 xildhibaan. Inkastoo tiro ahaan Xasan u muuqdo mid ka xoog badan, haddana siyaasadda xildhibaannadu waa mid si fudud isu beddesha.

Haddii Qof iyo Cod la qaato: Haddii la isku raaco aragtida Madaxweyne Xasan, waxay keeni doontaa:

Heshiisyo siyaasadeed oo cusub,
Ururro siyaasadeed oo cusub,
Muddo kordhin farsamo oo lama huraan ah.

Tani waxay suurtoobi kartaa oo keliya haddii Garowe iyo Kismaayo si buuxda uga oggolaadaan.

Kulamadii u dambeeyay ee Villa Soomaaliya ku dhex maray Madaxweyne Xasan Sheekh iyo Mucaaradka Muqdisho waxay muujiyeen in qeyb muhiim ah oo mucaarad ah ay Villada ku hartay, isla markaana ay ka go’day mowqif mideysan. Taas beddelkeeda, waxaa sii kordhaya suurtagalnimada ah in Madaxweyne Xasan uu heshiis toos ah la gaaro Deni iyo Madoobe, taasoo u fureysa albaab uu kaga saaro mucaaradka Muqdisho miiska go’aamada.

Su’aasha weli furan ayaa ah: ma noqon doontaa Villa Soomaaliya meel lagu gaaro heshiis qaran, mise goob lagu kala saaro cidda ku haraysa iyo cidda bannaanka loo saaro?