Macallimiintii dugsiyada xuduudka Kenya iyo Soomaaliya oo shaqada joojiyay

Kenya (Dawan) – Macallimiin ka shaqaynayay dugsiyo ku yaalla deegaannada xuduudka Kenya iyo Soomaaliya ayaa qaxay goobahoodii shaqo kaddib weerar ay ka fulisay kooxda Al-Shabaab, kaas oo sababay dhimashada mas’uul maamul iyo macallin dugsi, saddex maalmood ka hor.

Macallimiintu waxay sheegeen in ugu yaraan 19 macallin oo ka tirsan Dugsiga Hoose ee Hoolugo ay ka tageen magaalada xuduudka ah, una guureen magaalada Gaarisa, iyagoo cabsi ka qaba ammaankooda, isla markaana caddeeyay inaysan ku laaban doonin shaqada ilaa laga siiyo dammaanad amni oo ku filan.

Waxay intaas ku dareen in ay bannaanbax ka hor samayn doonaan xafiisyada Hay’adda Adeegga Macallimiinta ee Gaarisa, ilaa loo wareejiyo deegaanno ammaan ah.

Maamulaha Dugsiga Hoolugo, Qaasim Cusmaan Roble, ayaa macallinka la dilay, Stephen Mosely, ku tilmaamay macallin xil-kas ah, edeb badan, oo ay ka go’aneed shaqadiisa, isaga oo sheegay in bulshada waxbarashadu ay ku jirto murugo kaddib geeridiisa.

“Si weyn ayay noo saameysay dhacdadan. Wuxuu ahaa macallin daacad ah oo mar walba waqtigiisa ilaaliya,” ayuu yiri Roble, isagoo xusay in Mosely uu dugsiga ka shaqaynayay saddex sano.

Weerarka kaddib, cabsi ayaa lasoo deristay macallimiinta ku sugan aagga xadka, qaarna si qarsoodi ah ayay uga tageen shaqada, halka warar kalena ay sheegayaan in macallimiin kale ay habeenkii u hoydaan meelo kala duwan si ay uga fogaadaan bartilmaameedyo suurtagal ah.

Talaadadii, Ku-xigeenka Taliyaha Guud ee Booliiska Maamulka, Gilbert Masengeli, ayaa booqday Hoolugo, halkaas oo uu kula hadlay ardayda dugsiga hoose isla markaana uu kulan amni la yeeshay hoggaanka deegaanka.

Agaasimaha Arrimaha Shaqaaleysiinta ee Hay’adda Adeegga Macallimiinta ee Gaarisa, Antonina Lintwigoni, ayaa u ballan qaaday ardayda in macallimiintoodu dib u soo laaban doonaan, kuna boorrisay inay diiradda saaraan waxbarashada. “Waxaan u joognaa idinka iyo macallimiintiinna. Dhammaanteen waan ka walaacsanahay wixii dhacay, waxaanan ka shaqaynaynaa inaan hubinno in waxbarashadiinnu istaagin,” ayay tiri.

Dhankooda dadka deegaanka ayaa dalbaday tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu xaqiijinayo badqabka macallimiinta ka hor inta aysan soo laaban, oo ay ka mid tahay in la dhiso guryo macallimiin oo ku dhex yaalla saldhigyada booliiska, si loo helo ilaalin 24-saac ah, halkii ay ka degi lahaayeen xaafado caadi ah.

Dhacdadan ayaa dib u soo nooleysay xusuusta weerarro hore, sida weerarkii basaska Mandheera 2014 iyo weerarkii Jaamacadda Gaarisa 2015, kuwaas oo horseeday in boqolaal macallin ay ka qaxaan gobolka Waqooyi Bari loona wareejiyo meelo kale.

Inkasta oo sannadihii u dambeeyay ay hoos u dhaceen weerarada hubeysan kaddib adkaynta kormeerka amniga, haddana weerarkii u dambeeyay ayaa dib u huriyay cabsi hore, isla markaana soo nooleeyay codsiyada macallimiinta ee ah in loo beddelo deegaanno amni ah .

Dhankiisa, Xoghayaha Ururka Qaranka ee Macallimiinta ee ismaamulka Gaarisa, Cabdirisaaq Xuseen, ayaa sheegay in macallimiin aan deegaanka u dhalan ee la keenay aagag khatar ah ay tahay arrin aan caddaalad ahayn, isaga oo ku baaqay inay mudnaan siiso shaqaaleysiinta macallimiin maxalli ah.

“Mowqifkeennu waa cad yahay: waa in hay’addu shaqaaleysiisaa macallimiin deegaanka ah oo si fudud ula qabsan kara bulshada. Waxaa jira qalin-jabiyeyaal badan oo aqoon leh oo shaqo la’aan ah, halis gelinta nolosha macallimiin aan deegaanka ahaynna ma aha mid la aqbali karo,” ayuu yiri, isagoo xusay in Kulliyadda Macallimiinta Gaarisa ay diyaarinayso qalin-jabinta ku dhowaad 800 macallin, taas oo fursad u ah in dugsiyada xuduudka lagu xoojiyo shaqaale maxalli ah.